Bestelenen Siirler

A. KADİR
   Gece İçinde, Ezginin Günlüğü - Gece İçinde
   Gelen Benim, Ezginin Günlüğü - Gelen Benim
   Koru Kendini, Ahmet Kaya - Koru Kendini
   Mahpusane Düşünceleri, Ezginin Günlüğü - Mahpusane Düşünceleri
   Mutlu Olmak Varken, Ezginin Günlüğü - Mutlu Olmak Varken
   Sabah Türküsü, Ezginin Günlüğü - Sabah Türküsü
   Ve Çocuklar, Ezginin Günlüğü - Ve Çocuklar

Afşar TİMUÇİN
   Akşam Şarkıları, Ezginin Günlüğü - Akşam Şarkıları
   Ayrılıkta Söylenmiş Bir Yaz Türküsü, Ezginin Günlüğü - Ayrılıkta Söylenmiş Bir Yaz Türküsü
   Bir Masalda Türkü, Ezginin Günlüğü - Bir Masalda Türkü
   Çocuğun Kurguları, Ezginin Günlüğü - Çocuğun Kurguları

Ahmed ARİF
   Ay Karanlık, Ahmet Kaya - Maviye Çalar Gözlerin
   Hasretinden Prangalar Eskittim, Ahmet Kaya - Hasretinden Prangalar Eskittim
   Kara, Grup Ekin - De Be Aslan Karam
   Otuzüç Kurşun, Grup Baran - Otuzüç Kurşun
   Otuzüç Kurşun, Zülfü Livaneli - Kirvem
   Suskun, Fikret Kızılok - İki Parça Can
   Suskun, Ahmet Kaya - Ağlama Bebeğim
   Unutamadığım, Grup Baran - Unutamadığım
   Uy Havar!, Ahmet Kaya - Oy Havar
   Vay Kurban, Grup Baran - Seni Sevmek Felsefedir

Ahmet Muhip DRANAS
   Fahriye Abla, Özdemir Erdoğan - Fahriye Abla

Ahmet TELLİ
   Konuğum Ol, Yeni Türkü - Konuğum Ol

Aleksandr Sergeyeviç PUŞKİN
   Bilinmeyen Ülke, Ezginin Günlüğü - Bilinmeyen Ülke

Arkadaş Zekai ÖZGER
   Aşkla Sana, Ahmet Kaya - Alnında Dağ Ateşi

Ataol BEHRAMOĞLU
   Bu Dert Beni Adam Eder, Ahmet Kaya - Bu Dert Beni Adam Eder
   Sen Giderken, Ezginin Günlüğü - Sen Giderken

Attila İLHAN
   Acı Ninni, Ahmet Kaya - Acı Ninni
   Ah!, Ahmet Kaya - Ah!
   An Gelir, Ahmet Kaya - An Gelir
   Böyle Bir Sevmek, Ahmet Kaya - Böyle Bir Sevmek
   Cinayet Saati, Ahmet Kaya - Cinayet Saati
   Grev(Dilekçe), Ahmet Kaya - Grev (Dilekçe)
   Haçan Ölesim Gelir, Ahmet Kaya - Haçan Ölesim Gelir
   Hiçbir Şeyimsin, Ahmet Kaya - Hiçbir Şeyimsin
   Jilet Yiyen Kız, Ahmet Kaya - Hiçbir Şeyimsin
   Lili Marlen Türküsü, Ahmet Kaya - Lili Marlen Türküsü
   Mahur, Ahmet Kaya - Mahur
   Rinna Rinna Nay, Ahmet Kaya - Rinna Rinna Nay
   Sen İnsansın, Ahmet Kaya - Sen İnsansın
   Sultan-ı Yegâh - Nur Yoldaş - Sultan-ı Yegâh
   Tut ki Gecedir, Ahmet Kaya - Tut ki Gecedir
   Yangın Gecesi, Ahmet Kaya - Başım Belada

Barış PİRHASAN
   Yağmurun Elleri, Yeni Türkü - Yağmurun Elleri  

Bedri Rahmi EYUBOĞLU
   Karadut, Fatih Kısaparmak - Karadut
   Zindanı Taştan Oyarlar, Zülfü Livaneli - Yiğidim Aslanım

Behçet AYSAN
   Bir Eflatun Ölüm, Ezginin Günlüğü - Bir Eflatun Ölüm
   Karasevda, Ezginin Günlüğü - Karasevda
   Kuşlar da Gitti, Ezginin Günlüğü - Kuşlar da Gitti
   Sesler ve Küller, Ezginin Günlüğü - Sesler ve Küller

Behçet Kemal ÇAĞLAR
   İstiyorum, Atilla Atasoy - Bir Sevgi İstiyorum
   Kalamış, Münir Nurettin Selçuk - Kalamış

Bekir Sıtkı ERDOĞAN
   Kışlada Bahar, Gültekin Çeki - Kışlada Bahar

Bülent ECEVİT
   Taka, Doğan Canku - Takalar  

Cahit KÜLEBİ
   Hikâye, Doğan CANKU - Öp Biraz
   Sıvas Yollarında, Yaşar Kurt - Kamyonlar Kavun Taşır

Cahit Sıtkı TARANCI
   Gün Eksilmesin Penceremden, Münir Nurettin Selçuk - Ne Doğan Güne Hükmüm Geçer

Can YÜCEL
   Dargın mıyız - Ezginin Günlüğü - Dargın mıyız
   Değişik, Yapraktı,  Yeni Türkü - Başka Türlü Birşey
   Sevgi Duvarı, Ahmet Kaya - Sevgi Duvarı
   Yapraktı, Yeni Türkü - Başka Türlü Birşey

Constantino KAVAFİS
   Kent, Ezginin Günlüğü - Şehir

Enis Behiç KORYÜREK
   Hatıra, Erol Sayan - Geçsin Günler Haftalar

Enver GÖKÇE
   Başlangıç, Ahmet Kaya - Yusuf Yusuf
   Fakültenin Önü, Grup Baran - Fakültenin Önü
   Görüş Günü, Ezginin Günlüğü - Görüş Günü
   Hastir Lan!, Ahmet Kaya - Gayri Gider Oldum
   Turan Emeksiz, Ahmet Kaya - Katlime Ferman
   Meri Kekligim, Ahmet Kaya - Kore Dağları

Faruk Nafiz ÇAMLIBEL
   Bahçemde Açılmaz Seni Görmezse Çiçekler,  Münir Nurettin Selçuk - Bahçemde Açılmaz Seni Görmezse Çiçekler

Federico Garcia LORCA
   Şaşırtı, Ezginin Günlüğü - Şaşırtı

Halim Şefik GÜZELSON
   Balık Ağzı, Ahmet Kaya - Kılıç Balığının Öyküsü

Hasan Hüseyin KORKMAZGİL
   Amenna, Ahmet Kaya - Amenna
   Acılara Tutunmak, Ahmet Kaya - Acılara Tutunmak
   Berivan, Grup Yorum
   Güzel Günler, Ahmet Kaya - Güzel Günler
   Halay Havası, Ahmet Kaya - Halay Havası
   Haramiler, Ahmet Kaya - Haramiler
   Kadınlar, Ahmet Kaya - Kadınlar
   Kerbelâ Uzak Değil - Grup Yorum - Munzur Dağı
   Haziranda Ölmek Zor, Grup Yorum - Haziranda Ölmek Zor
   Şiddet, Ahmet Kaya - Şiddet
   Ortadoğu, Ahmet Kaya - Ortadoğu
   Temmuz, Grup Baran - Temmuz

Gülten AKIN
   Büyü, Grup Yorum - Büyü

Kemal BURKAY
   Gülümse, Sezen Aksu - Gülümse
   Sonbahardan Çizgiler (Tutsaklar), Yeni Türkü - Sonbahardan Çizgiler (Mamak Türküsü)

Kemal ÖZER
   Zonguldak, Grup Yorum - Madenciden

Kemalettin KAMU
   Gurbet, Yıldırım Gürses - Gurbet O Kadar Acı ki

Konstantin SİMONOV
   Bekle Beni, Ezginin Günlüğü - Bekle Beni

Mehmet Akif ERSOY
   Cenk Marşı, Ahmet Kaya - Uğurlar Ola
   İstiklal Marşı - Osman Zeki ÜNGÖR

Melih Cevdet ANDAY
   Anı, Zülfü Livaneli - Bir Çift Güvercin Havalansa

Murathan MUNGAN
   Aşk Yeniden, Yeni Türkü - Aşk Yeniden
   Çember, Yeni Türkü - Çember
   Fırtına, Yeni Türkü - Fırtına
   Göç Yolları, Yeni Türkü - Göç Yolları
   Maskeli Balo, Yeni Türkü - Maskeli Balo
   Olmasa Mektubun, Yeni Türkü - Olmasa Mektubun
   Telli Telli - Yeni Türkü - Telli Telli
   İstesen Hiç Başlamasın, Yeni Türkü - İstesen Hiç Başlamasın

Nâzım HİKMET
   Asker Kaçakları, Grup Yorum - Asker Kaçakları
   Ceviz Ağacı, Cem Karaca - Ceviz Ağacı
   Güneşi İçenlerin Türküsü, Grup Baran - Güneşi İçenlerin Türküsü
   Japon Balıkçısı, Ezginin Günlüğü - Ölüdeniz
   Karlı Kayın Ormanında, Zülfü Livaneli - Karlı Kayın Ormanında
   Kız Çocuğu, Zülfü Livaneli - Hiroşima
   Seni Düşünmek Güzel Şey, Ezginin Günlüğü - Seni Düşünmek Güzel Şey
   Salkımsöğüt, Grup Baran - Salkımsöğüt
   Şeyh Bedrettin Destanı, Ahmet Kaya - Şeyh Bedrettin
   Vapur, Zülfü Livaneli, Bir Vapur Geçer  
   Veda, Grup Yorum - Veda

Nevzat ÇELİK
   Neyleyim, Ahmet Kaya - Neyleyim
   Sıcak Saklayın Gecelerimi, Grup Yorum
   Sıcak Saklayın Gecelerimi, Ahmet Kaya - Geleceğim
   Şafak Türküsü, Ahmet Kaya - Şafak Türküsü
   Tutuşur Dizelerim, Ahmet Kaya - Tutuşur Dizelerim
   Zeytin Karası, Ahmet Kaya - Zeytin Karası

Nihat BEHRAM
   Denizin Ardı Özgürlük,  Ahmet Kaya - Denizin Ardı Özgürlük
   Doruklara Sevdalandım, Ahmet Kaya - Doruklara Sevdalandım

Oktay RİFAT
   Ağıt, Ezginin Günlüğü - Ağıt
   Yaprak, Ezginin Günlüğü - Yaprak

Orhan Veli KANIK
   Ayrılış, Ezginin Günlüğü - Ayrılış
   Dalgacı Mahmut, Yeni Türkü - Dalgacı Mahmut
   Gün Olur, Zülfü Livaneli - Gün Olur
   Hürriyete Doğru, Ezginin Günlüğü - Hürriyete Doğru
   İstanbul'u Dinliyorum, Zülfü Livaneli, İstanbul'u Dinliyorum  
   Kumru, Ezginin Günlüğü - Kumru
   Macera, Ahmet Kaya - Macera

Ömer HAYYAM
   Yaş Yetmiş, Ezginin Günlüğü - Yaş Yetmiş

Paul ELUARD
   Hürriyet, Zülfü Livaneli, Özgürlük  

Paul VALERY
   Cin, Ezginin Günlüğü - Cin

Refik DURBAŞ
   Çırak Aranıyor, Zülfü Livaneli - Sevda Ne Yana Düşer Usta
   Hücremde Ayışığı, Grup Baran - Rüzgar

Sabahattin ALİ
   Dağlar, Sezen Aksu - Dağlardır Dağlar 
   Hapishane Şarkısı - 3, Ahmet Kaya - Geçmiyor Günler 
   Hapishane Şarkısı - 5, Edip Akbayram - Aldırma Gönül 
   Kara Yazı, Ahmet Kaya - Kara Yazı
   Kız Kaçıran, Ahmet Kaya - Kızkaçıran
   Leylim Ley, Zülfü Livaneli - Leylim Ley

Sait Faik ABASIYANIK
   Şimdi Sevişme Vakti, Ezginin Günlüğü - Şimdi Sevişme Vakti

Şeyh GALİP
   Su Uyur, Ezginin Günlüğü - Su Uyur

Şükran KURDAKUL
   Al Beni Sevecenliğine, Ezginin Günlüğü - Al Beni Sevecenliğine
   Nöbetçi, Ezginin Günlüğü - Nöbetçi

Turgay FİŞEKÇİ
   Yıldızlar, Yeni Türkü - Yıldızlar
   Yitik Bahar, Yeni Türkü - Yitik Bahar

Tuğrul Asi BALKAR
   Felluce: Mahşer Menzili, Grup Yorum - Felluce

Ülkü TAMER
   Ağıt, Grup Yorum - Düşenlere
   Gül Dikeni, Ahmet Kaya - Gül Dikeni
   Üşür Ölüm Bile, Ahmet Kaya - Üşür Ölüm Bile

Ümit Yaşar OĞUZCAN
   Ayrılanlar İçin, Timur Selçuk - Ayrılanlar İçin
   Beni Kör Kuyularda Merdivensiz Bıraktın, Münir Nurettin Selçuk - Beni Kör Kuyularda Merdivensiz Bıraktın
   Beyaz Güvercin, Timur Selçuk - Beyaz Güvercin
   Bir Gece Ansızın Gelebilirim, Rüştü Şardağ - Bir Gece Ansızın Gelebilirim
   Birgün, Rüştü Şardağ - Birgün
   Dost Bildiklerim, Muzaffer Özpınar - Dost Bildiklerim

Vedat TÜRKALİ
   İstanbul, Grup Baran - Bekle Bizi İstanbul

William SHAKESPEARE
   Unut Gitsin, Ezginin Günlüğü - Unut Gitsin
   66. Sone, Ezginin Günlüğü - Vazgeçtim

Yahya Kemal BEYATLI
   Bir Başka Tepeden, Münir Nurettin Selçuk - Bir Başka Tepeden
   Endülüs'te Raks, Münir Nurettin Selçuk - Endülüs'te Raks
   Kandilli Yüzerken Uykularda, Münir Nurettin Selçuk - Kandilli Yüzerken Uykularda
   Rindlerin Akşamı, Münir Nurettin Selçuk - Rindlerin Akşamı

Yılmaz ODABAŞI 
   Diyarbakır Hasreti, Ahmet Kaya - Diyarbakır Hasreti
   Yakarım Geceleri, Ahmet Kaya - Yakarım Geceleri

Yusuf HAYALOĞLU
   Adı Yılmaz, Ahmet Kaya - Adı Yılmaz
   Ayrılığın Hediyesi, Ahmet Kaya - Ayrılığın Hediyesi
   Başım Belada, Ahmet Kaya - Başım Belada
   Başkaldırııyorum, Ahmet Kaya - Başkaldırıyorum
   Beni Vur, Ahmet Kaya - Beni Vur
   Bir Acayip Adam, Ahmet Kaya - Bir Acayip Adam
   Bir Anka Kuşu, Ahmet Kaya - Bir Anka Kuşu
   Bir Veda Havası, Ahmet Kaya - Bir Veda Havası
   Birazdan Kudurur Deniz, Ahmet Kaya - Birazdan Kudurur Deniz
   Biz Üç Kişiydik, Ahmet Kaya - Biz Üç Kişiydik
   Bize Kalan, Ahmet Kaya - Bize Kalan
   Bu Yalnızlık Benim, Ahmet Kaya - Bu Yalnızlık Benim
   Dağlarda Kar Olsaydım, Ahmet Kaya - Dağlarda Kar Olsaydım
   Demedim mi Haydar, Ahmet Kaya - Demedim mi Haydar
   Dokunma Yanarsın, Ahmet Kaya - Dokunma Yanarsın
   Diyarbakır Türküsü, Ahmet Kaya - Diyarbakır Türküsü
   Entel Maganda, Ahmet Kaya - Entel Maganda
   Fosso Nejdat, Ahmet Kaya - Fosso Nejdat
   Giderim, Ahmet Kaya - Giderim
   Hani Benim Gençliğim, Ahmet Kaya - Hani Benim Gençliğim
   İçerden Çıkan Adam, Ahmet Kaya - İçerden Çıkan Adam
   İyimser Bir Gül, Ahmet Kaya - İyimser Bir Gül
   Kaçak ve Anne, Ahmet Kaya - Kaçak ve Anne
   Kaçakçı Kurban, Ahmet Kaya - Kaçakçı Kurban
   Kalan Kalır, Ahmet Kaya - Kalan Kalır
   Kardelenler Açınca, Ahmet Kaya - Kardelenler Açınca
   Kod Adı: Bahtiyar, Ahmet Kaya - Kod Adı: Bahtiyar
   Nereden Bileceksiniz, Ahmet Kaya - Nereden Bileceksiniz
   O Vahşi At, Ahmet Kaya - O Vahşi At
   Sen Yanma Diye, Ahmet Kaya - Sen Yanma Diye
   Tezgahtar Nebahat, Ahmet Kaya - Tezgahtar Nebahat
   Yetiş Nerdesin, Ahmet Kaya - Yetiş Nerdesin
   Yüreğim Kanıyor, Ahmet Kaya - Yüreğim Kanıyor

Halk Edebiyati Nazim Bicimleri

NAZIM BİÇİMLERİ
Bir eserin dış yapısına biçim denir. Eskiden buna şekil adı verilirdi. Edebiyatta biçim iki anlamda kullanılır:

a. Geniş anlamıyla: Bir eserin uzunluğu ve kısalığı, kuruluş özelliği (bölümlenişi, bölümlerin düzenlenişi, vb.), dili, üslûbu; nazımda ayrıca ölçeği, ayağı, bunların kullanılıp kuilanılmayışı, dizelerin kümelenişi, ayakların örülüsü.

b. Dar anlamıyla: Nazım'da dizelerin kümelenişi, ayakların (uyakların) örülüşü (ayak düzeni). Geniş anlamlı biçim anlayışından ayırmak için, buna, nazım biçimi (nazım şekli) denir.

Bir nazım satırına dize denir. (eskiden buna mısra denirdi). Hiçbir manzumeye bağlanmayan bağımsız bir dize, en küçük nazım biçimidir. Divan edebiyatında, bu yoldaki dizelere azade (bağımsız) adı verilirdi. Manzumeler, dizelerin birleşmesinden meydana gelir; o bakımdan, dize, bir manzumenin en küçük parçasıdır.

Bir manzumede dizeler, birer düşünce çevresinde kümelenirler. Belli sayıdaki dizelerin meydana getirdikleri bu kümelere bent adı verilir. Bentler, iki, üç, dört, beş, altı... vb. dizelik kümeler halinde olabilir. İki dizelik bende beyit denir (alt alta yazılan iki dizenin beyit sayılabilmesi için, bunların anlamca birbirlerine bağlı olmaları gereklidir); öteki kümelere de, dize sayısına göre, üçlük, dörtlük, beşlik, altılık... vb. adlar verilir. Manzumeler, bu yoldaki bentlerin birleşmelerinden meydana gelir.

Dizelerin kümelemenden ve ayakların sıralanış düzeninden (ayak örgüsünden) nazım biçimi doğar.

Nazım biçimlerinde, ölçü olarak kullanılan parçaya nazım birimi denir. Yeni edebiyatta nazım birimi dizedir. Divan edebiyatında beyit, halk edebiyatında dörtlüktür; yani, bugünkü nazımlar dize dize, Divan nazmı beyit beyit, Halk nazmı da dörtlük dörtlük işlenir.

Nazım biçimleri, kuramsal yazılarda şemalarla gösterilir, iki türlü şema kullanılmaktadır:
a. Nazmın biçimini çizgiler ve harflerle gösteren şema: Bu yoldaki şemalarda her dize bir çizgi ile gösterilir; dize kümelerinin arasındaki boşlukları belirtmek için de, çizgi kümelen arasında boşluk bırakılır; ayaklar (uyak), çizgilerin sonunda birer harfle belirtilir; aynı cins ayaklar (uyaklar) için aynı harfler kullanılır; ayaksız(uyaksız) dizeler " x " harfi ile belirtilir:

    a-------------a
    b-------------a
    a ------------x
    b-------------a

    c-------------x
    c-------------a
    c-------------x
    b-------------a

b. Nazmın biçimini yalnız harflerle gösteren şema: Bu yoldaki şemalarda çizgiler kullanılmaz; ayaklan gösteren harfler yan yana yazılır; bu şemada, harfler hem dizeleri, hem de ayaklan gösteriyor demektir. Dize kümelerinin arasındaki boşluklan belirtmek için de, harf kümeleri arasında bir boşluk bırakılır.

Yukarıda çizgi şeması ile gösterilen nazım biçimlerini harf şeması ile şöyle gösterebiliriz: abab cccb aaxa xaxa

Şeması çıkarılacak nazmın içinde eğer hiç değişmeden tekrarlanan dizeler varsa, onlar, her iki şemada da büyük harf ile gösterilir:


    -------------a
    -------------B
    -------------a
    -------------B

    -------------c
    -------------c
    -------------c
    -------------B

    ya da: aBaB cccB

Türk edebiyatının üç büyük döneme ayrıldığını biliyoruz:
1. İslâmlıktan önceki Türk edebiyatı;
2. İslâm uygarlığı çevresindeki Türk edebiyatı
3. Batı uygarlığı çevresindeki Türk edebiyatı,

Türk edebiyatında kullanılan nazım biçimleri de, edebiyatımızın bu dönemleriyle koşuttur:
1. Halk edebiyatı nazım biçimleri (İslâmlık öncesi ve İslâmlık sonrası halk edebiyatını kapsar);
2. Divan edebiyatı nazım biçimleri;
3. Yeni yazım biçimleri.

Türk edebiyatında nazım biçiminin önemli bir yeri olmuştur. Gerek Divan, gerek Halk edebiyatının başlıca verimleri hep nazımla yazılmış ya da söylenmiştir. Yüzyıllarca süren her iki edebiyatta da, belli nazım biçimlerine titizlikle bağlı kalınmış; en küçük bir değişiklik yapılmamış, yapılması da düşünülmemiştir. İşte bundan dolayı, nazım biçiminde yapılan ufak bir değişiklik, edebiyatımızda büyük bir yenilik sayılmıştır. O kadar ki, Tanzimat'la başlayan yeni edebiyatın (1859'dan bu yana) kendi içindeki dönemleri dahi hep biçim değişikliğiyle bağlantılıdır. O bakımdan, yukarıda da söylediğimiz üzere, nazım biçiminin Türk edebiyatında önemli, aynı zamanda özel bir yeri vardır:

Tanzimat edebiyatının ikinci döneminde yetişen ozanlar (özellikle Abdülhak Hamit) Divan edebiyatı nazım biçimlerini bırakıp Batı edebiyatında gördükleri yeni biçimleri kullanmağa başlayınca, Batı sanatına yabancı olmayan kimseler (Muallim Naci, vb.) dahi tedirgin olmuş; büyük tartışmalara yol açmıştı. Edebiyat-ı Cedide (1896-1901) ozanları daha da ileriye gidip Fransız edebiyatında gördükleri nazım biçimlerini (sone, özgür müstezat, üç dizeli bent, vb.) ve yeni anlatım yöntemlerini aktarınca, tepki daha da büyük olmuş; Tanzimat edebiyatının önde gelen bazı sanatçıları bile buna katlanamamıştı (yüzde yüz Batı'ya bağlı romancı Ahmet Mithat Efendi, "dekadan" tartışmasını başlatmıştı). İkinci Meşrutiyet döneminde (1908-1922) başlayan "Millî Edebiyat" hareketinin sade dil, hece ölçeği ve halk edebiyatı nazım biçimleri kullanma girişimi, bu sefer de Edebiyat-ı Cedide sanatçılarının sert tepkisiyle karşılaşmıştı. Cumhuriyet döneminde yerli ve Batılı bütün klasik nazım biçimlerini bir yana iten "özgür nazım" da (1928), yine bir biçim değişikliğidir.

Edebiyatımıza yeni giren her biçim, kendi içeriğini de birlikte getirmiş; böylece, biçimle başlayan her yenilik, içerikle bütünleşerek, kimi zaman bir sanat reformu (Millî Edebiyat hareketi), kimi zaman da bir sanat devrimi (Tanzimat edebiyatı, özgür nazım) niteliği kazanmıştır.

Edebi Sanatlar - Soz Sanatlari

A) Mecaza Dayalı Söz Sanatları

Mecaz (Değişmece),Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması,Düz Değişmece)
Teşbih (Benzetme),İstiare (Eğretileme / Deyim Aktarmaları),
Teşhis (Kişileştirme),İntak (Konuşturma),Kinaye (Değinmece),
Tariz (Dokundurma,İğneleme)

B) Anlama Dayalı Söz Sanatları

Hüsn-i Talil (Güzel neden bulma),Tecâhül-i Ârif (Bilip de bilmezlikten gelme ),
Tenasüp (Uygunluk), Leff ü Neşr, Mübalağa (Abartma),
Tezat (Karşıtlık),Tekrir (Yineleme),Telmih (Hatırlatma),Tevriye,
İstifham (Soru sorma),İrsâl-i Mesel, Rücû, Terdîd, İktibas,Îham.

MECAZ (DEĞİŞMECE)

Bir sözcüğün gerçek anlamlarından (temel ve yan anlamlarından) sıyrılarak,başka bir sözcüğün yerinde kullanılmasıdır. Sözcükler cümle içerisinde ya da en azından başka sözcüklerle öbekleşerek mecazlı anlam kazanır.Deyimler,mecazlı öbeklerin en tipik örnekleridir. Atasözlerinde de mecaz bolca kullanılır.

Sözcüğe mecazlı anlam yüklenmesinde iki ana yöntem vardır:

a) Benzetmelerden yararlanılarak gerçekleştirilen anlam aktarmamaları ;
bir başka deyişle "benzetme ilgisine dayalı" mecazlar (Benzetme, eğretileme,kişileştirme,kinaye,tariz,abartma)

b) Benzetme dışı ilgilerle gerçekleştirilen mecazlar (Mecaz-ı mürsel, ad aktarması) Her iki durumda da sözcüğün gerçek anlamından (temel ve yan) uzaklaşıp başka bir sözcüğün yerini alması,değişim söz konusudur.

* " Günler akıp gidiyor."
Akmak sözcüğü mecazlıdır. Günler,akıcı bir maddeye,mesela bir suya benzetilerek mecaz gerçekleştirilmiştir."akıp" sözcüğü,değişmece yoluyla "geçip" sözcüğünün yerini almıştır.

* "O kadar susamış ki bardağı bir dikişte bitirdi."
Sözü edilen kişi bardağı değil,içindeki suyu içmiştir."bardak" sözcüğü"su" sözcüğünün yerini almıştır.Benzerlik söz konusu değildir. İç - dış ilgisiyle mecaz gerçekleştirilmiştir.

Uyarı!
Mecazlı kullanımı ayırt etmenin bir yolu da, sözcüğün yeni kazandığı anlamın gerçekte mümkün olup olmadığına bakmaktır.Mesela yukarıdaki kullanımlarda günlerin,gerçek bir su gibi akması mümkün değildir.Su içerken bardağın "bitmesi" şöyle dursun,bir zerresinin eksilmesi bile düşünülemez.

ÖRNEKLER

*"Duygularımız içimize sığmadı, "alkış" ve "bravo" larla dışarıya döküldü.
Duygular akıcı bir maddeye benzetilmiş,"sığmamak" ve "dökülmek" sözcükleri mecazlı kullanılmıştır.

* "Bu işçi biraz daha pişmek ister." (soyut; olgunlaşmak anlamında)

*Barış umutları yeşerdi." (soyut; oluşmak anlamında)

* "Serin ama tatlı bir ilkbahar akşamıydı." (soyut; hoş anlamında)

* "Olaylara bir de bu gözle bakmalısın." (anlayış anlamında)

* "Yeni idarecimizin davranışları hamdı." (tecrübesizlik )

* "Ölçülü davranışları vardı." (seviyeli)

DİKKAT!
Mecaz anlamlılıklar sözcük,deyim,argo ve atasözü düzeylerinde görülebilir:

* "Lodos soğuğu kırdı." (sözcük düzeyinde)
* "Onun ne zamandır kırdığı ceviz kırkı aşıyordu zaten." (deyim)
* "Seni görünce kirişi kırdı tabii." (argo)
* "Ana sorunumuz bu değil." (sözcük)
* "Borsada kaybedince kafayı yedi." (argo)
* "Bu boş kafalar gelişmemizi engelliyor." (sözcük)
* "Her işte kılı kırk yarardı." (deyim)
* "Ateş düştüğü yeri yakar." (atasözü)

Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz.

1. "Bildiğim kadarıyla o evine bağlı bir insandır."
Anlamı: Düzeyi:
2. "Babam:'Kalk,su getir.'dedi;kardeşim oralı olmadı."
Anlamı: Düzeyi:
3. "Bu acı olay hepimizi derinden etkiledi."
Anlamı: Düzeyi:
4. "Bakanın istifasından sonra yoğun bir koltuk kavgası başladı."
Anlamı: Düzeyi:
5. "Sizin böyle bir işte harcanmanızı istemem."
Anlamı: Düzeyi:
6. "Çocuğu çok sıkıyorlar."
Anlamı: Düzeyi:
7. "Ne diyelim, talih bizimle oynuyor."
Anlamı: Düzeyi:
8. "Hayatımda onun kadar tilki bir adam görmedim."
Anlamı: Düzeyi:
9. "Su testisi su yolunda kırılır."
Anlamı: Düzeyi:
10. "Hiçbir şeyi beğenmez;her şeye burun kıvırırdı."
Anlamı: Düzeyi:
11. "Taşıma su ile değirmen dönmez."
Anlamı: Düzeyi:
12. "Sanıyorum bu işte onun da parmağı var."
Anlamı: Düzeyi:
13. "Oturup dururken ne parlıyorsun,sana bir şey diyen mi var?"
Anlamı: Düzeyi:
14. "Ağzı süt kokan sanatçılar bile bize akıl vermek istediler."
Anlamı: Düzeyi:
15. "Biz ne dersek diyelim karşı duruyor,bildiğinden şaşmıyordu."
Anlamı: Düzeyi:
16. "Vatan borcu biter bitmez ordayım."
Anlamı: Düzeyi:
17. "Bu öğrenci diğerinden bir gömlek daha bilgili."
Anlamı: Düzeyi:

Argo Düzeyinde Mecaz: Toplumda herkesçe kullanılan dilden ayrı olarak belirli kesimlerce kullanılan ancak genel dilin içinde yer alan ve ondan türeyen özel dile argo denir.

GERÇEK ANLAM ARGO ANLAM

Çok sövmek- kalaylamak
kolayca kandırılabilen -keriz
hapishane- dam,delik,kodes,kafes
esrar- ot
öldürmek- nallamak